Komunikaty, doniesienia

Komunikaty, doniesienia, streszczenia referatów, posterów, komunikatów, publikowane w materiałach konferencyjnych (wymaga drobnych uzupełnień).

1.       Czachorowski S. 1987. Rozmieszczenie chruścików (Trichoptera) w profilu podłużnym rzeki Pasłęki. Stresz. refer. XIV Zjazdu PTZool, Szczecin 17-19.IX. 1987: 41.

2.       Czachorowski S. 1989. Composition and abundance of caddis larvae in the River Pasłęka and streams of Masurian Lakeland (North-East Poland). Abstr. 6 Int. Symp. on Trichoptera: 8.

3.       Czachorowski S., W. Szczepańska. 1989. Small temporary pools in the North-East Poland and their fauna of Trichoptera. Abstr. 6 Int. Symp. on Trichoptera.: 8.

4.       Czachorowski S., 1989. Larwy chruścików (Trichoptera) źródeł rzeki Łyny. Stresz. XIV Zjaz. Hydrobiol. Pol. w Olsztynie 18-22 września 1989: 30.

5.       Czachorowski S., 1989. Larwy chruścików (Trichoptera) Jeziora Żarnowieckiego: przyczynek do poznania antropogenicznych zmian zgrupowań chruścików. Stresz. XIV Zjaz. Hydrobiol. Pol. w Olsztynie 18-22 września 1989: 30 - 31.

6.       Czachorowski S., 1991. Czy chruściki (Trichoptera) mogą być wskaźnikami trofii jezior? Referaty i postery, XV Zjazd PTZool, Gdańsk 2-6.IX.1991, str.: 13.

7.       Czachorowski S., 1991. Przyrodnicze, gospodarcze i sozologiczne znaczenie drobnych zbiorników wodnych. W: Jak uczyć o ochronie Środowiska? [How to teach about the protection on the environment?], Kraków, str.: 13.

8.       Czachorowski S., 1991. Siedliskowe rozmieszczenie larw Trichoptera w Karkonoszach. Stresz. ref. "Geoekologiczne problemy Karkonoszy" str: 10.

9.       Czachorowski S., 1991. Composition and abundance of caddis larvae in the River Pasłęka and streams of Mazurian Lakeland (Nort-East Poland). Proc. 6th Int. Symp. Trich.: 53, Adam Mickiewicz Univ. Press, Poznań.

10.   Czachorowski S., W. Szczepańska, 1991. Small temporary pools in North-East Poland and their fauna of Trichoptera. Proc. 6th Int. Symp. Trich.: 55,  Adam Mickiewicz Univ. Press,  Poznań.

11.   Czachorowski S., 1992. Przyrodnicze, gospodarcze i sozologiczne znaczenie drobnych zbiorników wodnych. Procedings of the First General Conference of Teachers on "How to teach about the protection of the environment?", Sep. 14-16 Cracov. str.: 154.

12.   Czachorowski S., 1992. Habitatual distribution of caddis larvae in lakes. A general model. Abstracts of 7th   Int. Symp. on Trichoptera, Umea.

13.   Czachorowski S., 1992. Caddisflies of small standing water. A general model of distribution of larvae. Abstracts of 7th  Int. Symp. on Trichoptera, Umea.

14.   Czachorowski S., 1992. Struktura rozmieszczenia zbiorowisk Trichoptera w jeziorze i rzece. Model sukcesji. Referaty i Postery, XV Zjazd Hydrobiologów Polskich Gdańsk 7-10 IX 1992, str.: 12, Gdynia 1992.

15.   Czachorowski S., 1992. Koncepcja wysp siedliskowych. Referaty i Postery, XV Zjazd Hydrobiologów Polskich Gdańsk 7 - 10 IX 1992, str.: 13, Gdynia 1992.

16.   Czachorowski S., 1993. Chruściki (Trichoptera) jezior lobeliowych - wyniki wstępnych badań. I Konf. Nauk. Jeziora lobeliowe - charakterystyka, funkcjonowanie i ochrona, Poznań-Bytów, 13-16 września 1993, streszczenia referatów. str.: 8-9.

17.   Czachorowski S., 1994. Wpływ drapieżnictwa na strukturę rozmieszczenia larw chruścików (Trichoptera) w jeziorze. XVI Zjazd Hydrob. Pol., str. 29.

18.   Czachorowski S., W. Szczepańska, 1994. Larwy chruścików (Trichoptera) litoralu mezotroficznego jeziora Tałtowisko (Pojezierze Mazurskie, lata 1958-1966). XVI Zjazd  Hydrobiol. Pol., str. 30.

19.   Czachorowski S., 1994. Alternatywność strategii życia  na  rożnych poziomach organizacji: sukcesja i ewolucja układów.  Olsztyn, streszcz. ref.: 10-11.

20.   Czachorowski S., 1994. Alternatywne drogi dyspersji w  siedliskach izolowanych -  ewolucja  lotu  owadów i kończyn  kręgowców. Olsztyn, streszcz. ref., :11.

21.   Czachorowski S., 1995. Ewolucja cykli życiowych i strategii życia w nieciągłym Środowisku. Str. ref.  XVI  Zjazd  PTZool,  Łódź 14-16.IX.1995: 24

22.   Czachorowski S., 1995. Alternatywne drogi dyspersji w siedliskach izolowanych - ewolucja lotu owadów i kończyn kręgowców. Str. ref.  XVI  Zjazd  PTZool,  Łódź 14-16.IX.1995: 23

23.   Czachorowski S., 1995. Skąd się wzięły chruściki  (Trichoptera)  w jeziorach  Polski  -  analiza  strategii   życiowych. Biul. PTEkol., 4: 17.

24.   Czachorowski S., 1996. Methods of recording and faunistical research of spring habitats in Poland (Methoden der Quellerfassung und faunistische Forschungen an Quellen in Polen). 1st European Symposium of Spring Ecology and Comservation, March, 6-10 1996 in Münster, p.: 34.

25.   Czachorowski S., 1996. Chruściki (spis gatunków z lat 1993-95). Wyskok, 2 str. 8.

26.   Czachorowski S., 1996. Larwy chruścików (Trichoptera) jako wskaźniki w monitoringu wód płynących. III Warsztaty Bentologiczne. Możliwości wykorzystania fauny dennej dla biomonitoringu wód płynących w Polsce, str. 8-9.

27.   Czachorowski S., 1996. Monitoring źródeł w Europie - fauna denna. III Warsztaty Bentologiczne. Możliwości wykorzystania fauny dennej dla biomonitoringu wód płynących w Polsce, str. 16-17.

28.   Czachorowski S., 1996. Rucejniki (Trichoptera) bolota Celau, rezultaty predvaritelnyh issledovanii. W: Flora i fauna bolota Celau, tezisy dokladov mezdunarodnoj nauchnoj konferenji, Kaliningrad, 25-27.

29.   Czachorowski S., 1997. Chruściki (Trichoptera) drobnych zbiorników wodnych. W: Fauna denna małych zbiorników słodkowodnych i małych rzek, str.:17-18

30.   Czachorowski S., 1997. Charakterystyka rozmieszczenia larw chruścików (Trichoptera) w jeziorach Polski. XVII Zjazd Hydrob. Pol., Materiały Zjazdowe, str.: 192

31.   Czachorowski S., 1997. Stan badań nad poznaniem Chruścików (Trichoptera) źródeł Polski. Źródła Polski - Stan Badań, monitoring i ochrona, Olsztyn 10-12 października 1997. Str.15-16

32.   Czachorowski S., 1997. Co dalej - wprowadzenie do dyskusji. Źródła Polski - Stan Badań, monitoring i ochrona, Olsztyn 10-12 października 1997.  Str. 42-44.

33.   Czachorowski S., 1997. Zielone Szkoły w Polsce. W: Zelonyje szkoly v Zelonych Loggkich Evropy. Minsk 19-21 nojabria, str: 15.

34.   Czachorowski S., Majewska A., 1997. Zelionyje szkoly, zaczem oni nuzny?. W: Zelonyje szkoly v Zelonych Loggkich Evropy. Minsk 19-21 nojabria, str: 74-75.

35.   Czachorowski S., Smoczyńska E., 1997. Szkolnyje territorialnyje issledovanija prirodnoj sredy. Zelonyje szkoly v Zelonych Loggkich Evropy. Minsk 19-21 nojabria, str: 76-77.

36.   Czachorowski S., 1998. Chruściki (Trichoptera) jezior Polski - charakterystyka rozmieszczenia larw. Wiad. entomol., 17 Supl.: 162-163.

37.   Czachorowski S., P. Buczyński, 1998. Preliminary evaluation of the specifity of aquatic insects of Polesie based on dragonflies (Odonata) and caddis flies (Trichoptera). Tezisy dokl. “Sovremennyje problemy izuczenija, ispolzovanija i ohrany prurodnyh kompleksov polesja”, Minsk,  str. 204

38.   Czachorowski S., P. Buczyński, 1999. Zagrożenia i potrzeby ochrony owadów wodnych w Polsce. Streszczenia referatów i posterów “Ochrona owadów w Polsce u progu integracji z Unia Europejską”. 23-24.09.1999 r., Poznań-Kraków, str.: 9-10.

39.   Czachorowski S., J. Majecki, 1999. Chruściki (Trichoptera) Polski – zagrożenia i potrzeby ochrony.  Streszczenia referatów i posterów “Ochrona owadów w Polsce u progu integracji z Unia Europejską”. 23-24.09.1999 r., Poznań-Kraków, str.: 25-26.

40.   Czachorowski S., P. Buczyński, 1999. Wskaźnik naturalności biocenoz – potencjalne narzędzie w monitorowaniu stanu ekologicznego torfowisk Polski, na przykładzie Odonata i Trichoptera. W: S. Radwan, R. Kornijów (red.) Problemy aktywnej ochrony ekosystemów wodnych i torfowiskowych w polskich parkach narodowych. AR w Lublinie, Okuninka, str.:16-17.

41.   Czachorowski S., T. Majewski, 2000. Symulacja sukcesji w środowisku nieciągłym. Toruńskie Seminarium Ekologiczne Zmiany a zmienność 23-25 czerwca 2000.

42.   Czachorowski S., 2000. Współczesne wielkie wymieranie – zmiany w biosferze czy zmienność strategii życia. Toruńskie Seminarium Ekologiczne Zmiany a zmienność 23-25 czerwca 2000.

43.   Buczyński P., Czachorowski S., J. Pakulnicka, 2000. Czy drobne zbiorniki antropogeniczne mogą być siedliskiem zastępczym dla bentosu litoralowego? W: Fauna denna jezior, Materiały VII Ogólnopolskich Warsztatów Bentologicznych, Jeziory 25-27 maja 2000 r., 45-47.

44.   Czachorowski S., 2000. Changes of caddis-fly fauna during lake succession in Central Europe. 10^th International Symp. on Trichoptera, programme & abstracts: 31-32.

45.   Czachorowski S., 2000. Chruściki (Trichoptera) środkowego odcinka Niemna – charakterystyka fauny dużej rzeki nizinnej. „Szacunek dla wody” – materiały zjazdowe, XVIII Zjazd Hydrobiol. Pol., Białystok, str. 39-40.

46.   Czachorowski S., Buczyński P., Majewski T., Małek J., Mońko M., Rudowska K., Rykowski D., 2000. Wstępne badania chruścików i ważek okolic Górowa Iławeckiego (północna Polska). „Szacunek dla wody – materiały zjazdowe, XVIII Zjazd Hydrobiol. Pol., Białystok, str. 40-41.

47.   Gutowska J., S. Czachorowski, 2000. Chruściki (Trichoptera) zbiorników wodnych Gór Stołowych (Sudety). „Szacunek dla wody” – materiały zjazdowe, XVIII Zjazd Hydrobiol. Pol., Białystok, str. 90-91.

48.   Czachorowski S., 2000. Samorząd, szkoła, społeczność lokalna – partnerzy edukacji ekologicznej. Forum Lokalnych Inicjatyw Ekologicznych, Kwidzyn 12-13 października 2000, str.: 41-43.

49.   Czachorowski S., B. Biesiadka, O. Aleksandrowicz, 2001. Protection of species diversity of aquatic insects in the southeastern part of Baltic Region. Book of abstracts, Inter. Conf. Research and conservation of biological diversity in Baltic Region. Daugavpils, Latvia, April 26-28, 2001, pp: 24-25.

50.   Czachorowski S., 2001. Wyzwania interdyscyplinarności. W: Czachorowski S., Kozakiewicz S., (red.) Człowiek i Człowieczeństwo – strategie bycia i stawania się Człowiekiem, streszczenia referatów i doniesień. UWM w Olsztynie. Str. 4.

51.   Czachorowski S., 2001. Człowieczeństwo w kontekście odpowiedzialności za biosferę. W: Czachorowski S., Kozakiewicz S., (red.) Człowiek i Człowieczeństwo – strategie bycia i stawania się Człowiekiem, streszczenia referatów i doniesień. UWM w Olsztynie, str. 16-17.

52.   Czachorowski S., 2001. Olsztyńskie badania trichopterologiczne – historia i perspektywy. 44 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego – materiały zjazdowe. Poznań. str. 29.

53.   Kurzątkowska A., J. Pakulnicka, S. Czachorowski, 2001. Badania entomologiczna w Katedrze Ekologii i Ochrony Środowiska UWM w Olsztynie. 44 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego – materiały zjazdowe. Poznań. str. 41-42.

54.   Majewski T., S. Czachorowski, 2001. Stan zbadania fauny chruścików Trichoptera) obszarów chronionych Polski. 44 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego – materiały zjazdowe. Poznań. str. 47-48.

55.   Pietrzak L., S. Czachorowski, 2001. Stopień poznania fauny chruścików (Trichoptera) Pomorza. 44 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego – materiały zjazdowe. Poznań. str. 52.

56.   Majewski T., Czachorowski S., 2001. Stan zbadania fauny chruścików (Trichoptera) obszarów chronionych Polski – wyniki wstępne. 8 Międzynarodowe Warsztaty Technik Prezentacji Naukowych OAK, Górzno, 19-22 kwietnia.

57.   Czachorowski S., E. Biesiadka, 2002. Monitoring of water macroinvertebrates fauna changes in protected areas. In: Ecology  and eco-technologies, review conference on scientific cooperation between Austria and Poland, February 24-28, 20002, Abstracts.

58.   Czachorowski S., 2002. Jak skutecznie i efektywnie wspierać nauczyciela przedmiotów przyrodniczych. Człowiek a środowiska, materiały konferencyjne, PSNPP, Olsztyn: 7.

59.   Czachorowski S., 2002. Entomofauna Polski – chronić czy kształtować? W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 13-14.

60.   Buczyński P., Czachorowski S., Serafin E., Szczepański W., 2002. Czy rezerwat jest najlepszą formą ochrony owadów wodnych? – na przykładzie ważek i chruścików (Insecta: Odonata, Trichoptera) rezerwatu „Jezioro Kośno”. W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 30-31

61.   Majewski T., Czachorowski S., 2002. Chruściki (Trichoptera) Mazurskiego Parku Krajobrazowego – czy wiemy co chronimy? W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 45.

62.   Pędrak M., Janicki D., Czachorowski S., 2002. Trichoptera rezerwatu Świdwie. W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 48.

63.   Pietrzak L., Czachorowski S., 2002. Trichopterofauna obszarów zurbanizowanych – czy owady wodne uciekają ze wsi do miasta? W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 48-49.

64.   Serafin E, Czachorowski S., 2002. Ocena wielkości populacji i zagrożenia chruścika Oligostomis reticulata (L.). W: Czachorowski S., Buchholz L., (red.) 2002. Ochrona owadów w Polsce – ekologiczne i gospodarcze konsekwencje wymierania i ekspansji gatunków”, PTEnt-UWM Poznań-Olsztyn, 51.

65.   Majewski T., Czachorowski S., 2002. IIA Chruściki (Trichoptera) Mazurskiego parku Krajobrazowego – czy wiemy co chronimy. IIB Caddis-flies (Trichoptera) of Masurian Landscape park – do we know what we protect? XI Intern. Workshop on Scientific Presentation Techniques, Włodzimierzów, 79-.XI, str.:14-15.

66.   Moroz M.D., Czachorowski S., Lewandowski K., 2002. Redkije vidy ruchejnikov i podenok. W: „Krasnaja kniga Respubliki Belarus: sostojanije, problemy, perspektivy, materialy respublikanskoj nauchnoj konferencji  12-13 dekabria 2002”, str.: 157-158.

67.   Czachorowski S., Pietrzak L., 2003. Is it the sustainable coexistence between aquatic insects and people possible in the city area? In: D. Berzina, J. Abolins (ed.) Abstracts, International conference “Integrative approaches towards sustainability” Baltic Region Talking the Lead, 26-29 March 2003, University of Latvia, Riga, pp.: 175.

68.   Szczepański W., Czachorowski S., 2003. Is a nature reserve the best form to protect invertebrates? On the example of caddisflies (Insecta: Trichoptera) of the “Kośno Lake” Reserve. Second Int. Con. „Research and conservation of biological diversity in Baltic Region” Book of abstracts. Daugavpils: 85-86.

69.   Czachorowski S., 2003. Ekorozwój – zyski i straty. W:  „Czyste środowisko w zjednoczonej Europie”, Olsztyn 10 maja 2003., str.: 46-49.

70.   Czachorowski S., 2003. The last natural river? Caddisflies (Trichoptera) of the Neman River. XXVI Nordic-Baltic Congress of Entomology, Skalupes, Latvia, July 8^th to 13^th, 2003, Programme, abstracts and list of participans, 12-13 pp.

71.   Czachorowski S., 2003. Importance of transboundary protected areas in the conservation of biodiversity. XXVI Nordic-Baltic Congress of Entomology, Skalupes, Latvia, July 8^th to 13^th, 2003, Programme, abstracts and list of participans, 13-14 pp.

72.   Czachorowski S., Moroz M., Majewski T., Sadowska I., 2004. Chruściki (Trichoptera) obszarów chronionych Polski i Białorusi. W:  Buczyński P., Serafin E., Ptaszyńska A. (red.) 2004. Badania ważek, chrząszczy i chruścików na obszarach chronionych. Wyd. Mantis, Olsztyn, str. 12.

73.   Serafin E., Czachorowski S., 2004. Zgrupowania chruścików (Trichoptera) Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego. W:  Buczyński P., Serafin E., Ptaszyńska A. (red.) 2004. Badania ważek, chrząszczy i chruścików na obszarach chronionych. Wyd. Mantis, Olsztyn, str. 19.

74.   Szczepański W., Czachorowski S., Pakulnicka J., 2004. Metody waloryzacji obszarów chronionych z wykorzystaniem chruścików i chrząszczy wodnych. W:  Buczyński P., Serafin E., Ptaszyńska A. (red.) 2004. Badania ważek, chrząszczy i chruścików na obszarach chronionych. Wyd. Mantis, Olsztyn, str. 20-21.

75.   Szymańska U., Buczyński P., Czachorowski S., 2004. Ważki (Odonata) i chruściki (Trichoptera) rzeki Pasłęki w obrębie oddziaływania elektrowni wodnej „Kasztanowo”. W:  Buczyński P., Serafin E., Ptaszyńska A. (red.) 2004. Badania ważek, chrząszczy i chruścików na obszarach chronionych. Wyd. Mantis, Olsztyn, str. 34.

76.   Jaskólska J., Pakulnicka J., Czachorowski S., 2004. Wskaźniki waloryzacji entomofauny w ekosystemach wodnych. W: Kryteria ochrony ekosystemów, Toruń, str. 20.

77.   Jaskólska J., Pakulnicka J., Czachorowski S., 2004. Wskaźniki waloryzacji entomofauny w ekosystemach wodnych. W: XV Warsztaty Technik Prezentacji Naukowych OAK, str. 23.

78.   Czachorowski S., 2004. Wstępna ocena stanu poznania oraz zagrożenia bezkręgowców powiatu ełckiego. W: Materiały konferencyjne „Zrównoważony Rozwój Powiatu Ełckiego i miasta Niemenczyn, 5 str.

79.   Mońko M., K. Rudowska, S. Czachorowski, 2005. Trichoptera of Landscape Park Wzgórz Dylewskie (Dylewskie Hills). 1st conference on faunistics and zoogeograhy of European Trichoptera, Luksemburg, Absracts of posters, pp.: 1.

80.   Pietrzak L., S. Czachorowski. 2005. Caddis larvae in urbanization gradient. 1st conference on faunistics and zoogeograhy of European Trichoptera, Luksemburg, Abstract of lectures pp.: 8.

81.   Szczepański W., S. Czachorowski, 2005. Chruściki (Insecta: Trichoptera) w krajobrazie rolniczym o różnym stopniu renaturalizacji. Ogólnopolska konferencja „Ochrona i renaturyzacja mokradeł w Polsce”, 26-28 kwietnia 2005, Osieck.

82.   Czachorowski S., 2005. Ocena stanu biocenoz wodnych – wskaźniki naturalności i cenności biocenotycznej. Ecostatus – wdrażanie ramowej dyrektywy wodnej: ocena stanu ekologicznego wód w Polsce. Materiały konferencyjne, Łódź 7-9 grudnia 2005, str. 11.

83.   Szczepański W., S. Czachorowski, 2006. Trichopterofauna w krajobrazie rolniczym o różnym stopniu renaturalizacji – wstępne wyniki badań. XIII Ogólno. Warsztaty Bentol. PTH „Zastosowanie hydrologii w badaniach biologicznych wód płynących”, Ochotnica-Kraków 18-20 maja 2006, str.: 11-116.

84.   Czachorowski S., Barszcz K., Daniś E., Kalinowska P., Kański M., Krysiak A., Kowalska M., Liśniański P., Pepławska A., Skrzypczak M., Veith M., Zabielska M., 2006. Śladami przekształceń antropogenicznych – krajobraz kulturowy powiatu ełckiego (od pradziejów do współczesności). W: Raport o zasobach środowiska w powiecie Ełckim. Ełk, str.: 20-23.

85.   Czachorowski S., 2006. Konflikt między ochroną a badaniami – przykład Trichoptera.  IV Ogólnopolska Konferencja Naukowa Ochrona owadów w Polsce „Badania entomologiczne a obecna sytuacja prawna i organizacyjna ochrony przyrody” – materiały konferencyjne. Poznań, PTEnt., Str.: 7.

86.   Czachorowski S., 2006. Fauna źródeł – stan poznania i perspektywy badań. W: Moniewski P., Tomalski P., Ziułkiewicz M. (red). Ogólnopol. Kon. Nauk. „Źródła – środowiskowe aspekty badań” Łódź, 20-22 września 2006 roku, Tom 1: 15-16.

87.   Czachorowski S., Krejckant M., 2007. Ocena naturalności ekosystemów wodnych za pomocą wskaźników naturalności na przykładzie Trichoptera. W: Czerniawska-Kusza I. (red.) Hydromorfologiczna ocena ekosystemów wodnych – XIV Ogólnopl. Warsztaty Bentol., Opole 2007, str.: 11-12

88.   Szczepański W., Czachorowski S., 2007. Chruściki jako wskaźniki stanu ekologicznego krajobrazu rolniczego. W: Czerniawska-Kusza I. (red.) Hydromorfologiczna ocena ekosystemów wodnych – XIV Ogólnopl. Warsztaty Bentol., Opole 2007, str. 61-62.

89.   Czachorowski S., 2008. Co wiemy a co wiedzieć chcemy o faunie źródeł Polski. W: XV Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne: bentos źródeł i strumieni, Zwierzyniec, 16-18V 2008, Olsztyn 2008, str.: 5 (referaty plenarne i materiały szkoleniowe).

90.   Czachorowski S., 2008. Ochrona rzeki Drwęcy (streszczenie referatu). Seminarium popularnonaukowe „Różne aspekty ochrony Drwęcy jako wyzwanie międzypokoleniowe”, Ostróda, 7 czerwca 2008., str.:3-6.

91.   Czachorowski S., 2008. Zielone Płuca Polski – Warmia i Mazury (streszczenie referatu). Seminarium popularnonaukowe „Różne aspekty ochrony Drwęcy jako wyzwanie międzypokoleniowe”, Ostróda, 7 czerwca 2008., str.:11-14.

92.   Czachorowski S., 2008. Słowo wstępne. Introduction. W: Streszczenia III Międzynarodowa Konferencja Inter- i Transdyscyplinarna Człowiek i Człowieczeństwo – bycie i stawanie się, kreacja i ewolucja. Olsztyn 22-24 czerwca, str.:19-20.

93.   Czachorowski S., 2008. Ewolucja biologiczna i ewolucja kulturowa – dwa wymiary człowieczeństwa. W: Streszczenia III Międzynarodowa Konferencja Inter- i Transdyscyplinarna Człowiek i Człowieczeństwo – bycie i stawanie się, kreacja i ewolucja. Olsztyn 22-24 czerwca, str.:171.

94.   Czachorowski S., Buczyńska E., 2008. Społeczne znaczenie amatorskich badań entomologicznych na przykładzie Trichoptera (Social importance of amateur entomological studiem on the example of Trichoptera). W: Jubileuszowy zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego z okazji 85-lecia – ogólnopolska konferencja naukowa „Społeczna i naukowa rola ruchu entomologicznego w Polsce”, Bystre k. Baligrodu - Lwów, 26-29 czerwca 2008, str.: 23-25.

95.   Czachorowski S., 2009. Chruściki (Trichoptera) jezior lobeliowych- w poszukiwaniu metody monitoringu i gatunków referencyjnych. Organizmy inwazyjne w wodach Polski, materiały XVI Ogólnopolskich Warsztatów Bentologicznych, Łódź-Funka-Charzykowy 7-10 maja 2009. Lobelia – Zeszyty Parku Nar. „Bory Tucholskie”, nr 1.: 13-14.

96.   Kłonowska-Olejnik M., T. Skalski, S.Czachorowski, W. Fiałkowski, 2009. Przyczynek do znajomości wybranych grup makrofauny wodnej (Insecta: Ephemeroptea, Plecoptera, Trichoptera) Wdeckiego i Tucholskiego PK. New information about the distribution of selected aquatic macrobenthos taxa (Insecta: Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera) in the Wdecki and Tucholski Landscape Parks. Organizmy inwazyjne w wodach Polski, materiały XVI Ogólnopolskich Warsztatów Bentologicznych, Łódź-Funka-Charzykowy 7-10 maja 2009. Lobelia – Zeszyty Parku Nar. „Bory Tucholskie”, nr 1.: 22-23.

97.   Czachorowski S., 2009. Caddisflies of the Narew River. Program & Abstracts of 13^th International Symposium on Trichoptera,  Białowieża 22-27June 2009, p: 6.

98.   Czachorowski S., 2010. Chruściki (Trichoptera) Sudetów – stan poznania I perspektywy ochrony. W: XLVIII Zjazd PTE i ogólnopolska konferencja naukowa z cyklu „Ochrona owadów w Polsce” nt. „Entomofauna górska – stan aktualny oraz perspektywy jej ochrony w Polsce”, Huta Szklana, 16-19 września 2010 r., str. 12.

99.   Pakulnicka J., Kurzątkowska A., Biesiadka E., Cichocka M., Czachorowski S., Lewandowski K., Nowakowski J. J., 2010. Makrozoobentos jako narzędzie określające referencyjność jezior mezotroficznych na przykładzie jeziora Wukśniki (pojezierze Olsztyńskie) – Macrozoobenthos as an indicator of the ecological status of candidate mesotrofic reference lakes – the ex ample of Lake Wuksniki (Olsztyn Lakeland). W: R. Wiśniewski (red.) Ochrona i rekultywacja jezior. Toruń, str.: 215-216.

100. Czachorowski S., 2010. Entomofauna wodna Warmii i Mazur – zmiany wieloletnie i problemy ochrony różnorodności biologicznej.  Konferencja Ochrona różnorodności biologicznej na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego ze szczególnym uwzględnieniem ekosystemów leśnych pod hasłem „I Ty jesteś różnorodnością biologiczną”, str.: 19-20.

101. Stepnowska P., Czachorowski S., 2011. Ocena czystości rzek: Łyny, Pasłęki i Wadąga (Pojezierze Olsztyńskie) z wykorzystaniem chruścików (Insecta, Trichoptera). W: XVIII Ogólno. Warsztaty Bentol., Katowice-Cieszyn 12-14 V 2011, str.:  20-21.

102.  Czachorowski S., Buczyński P., Pakulnicka J., Gencza J., Kurzątkowska A., 2013. Plantaions of willow – preliminary results ob. The impact on the biodiversity of insects in the rural landscape. Book of abstracts and summaries, The 4^th International  Environmental Best Practices Conference Biorafinery: Biobased Value Chains and Sustainable Development, p: Str. 111.

103. Szymańska U., Czachorowski  S., „Trichoptera małych zbiorników wodnych okolic Węgajt (woj. Warmińsko-mazurskie)”, Ogólnopolska Konferencja Naukowa Funkcjonowanie, zagrożenia i ochrona drobnych zbiorników wodnych, Janów Lubelski, 26–27 września 2013, str. 83., 

104. Czachorowski S., Lewandowski K., Szymańska U., 2014. Trichoptera Parku Narodowego Ujście Warty. XXI Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne, Elbląg-Sztutowo, 08-10 maja 2014,  str.: 46-47.

105. Szymańska U., Czachorowski S., Lewandowski K., 2014. Obce inwazyjne gatunki skorupiaków bentosowych w Parku Narodowym Ujście Warty.  XXI Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne, Elbląg-Sztutowo, 08-10 maja 2014,  str. : 70-71.

106. Czachorowski S., 2015. Jak nawiązać współpracę o której wszyscy marzą, czyli edukacja spotyka naukę i biznes. Konferencja Pokazać-Przekazać, 2015 21-22.08 Warszawa, Centrum Nauki Kopernik,  Str.17.

107.  Czachorowski S., M. Przesmycki, 2015. Chruściki (Trichoptera) Sudetów, stan poznania, typologia cieków i zgrupowań ze szczególnym uwzględnieniem Kotliny Kłodzkiej. XXII Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne, Karkonosze, Przesieka 21-23-05.2015 r., Materiały Konferencyjne, str. 17-18.

108. Buczyński P., S. Czachorowski, R. Stryjecki, 2016. Co żyje w rzekach polihumusowych? Wybrane grupy makrobezkręgowców wodnych: Odonata, Trichoptera, Hydrachnidia, W: XXIII Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne: Rzeki polihumusowe. Lasy Janowskie, 19-21.05.2016. Materiały Konferencyjne. str.: 6-7

109. Czachorowski S., L. Pietrzak, 2016. Chruściki (Trichoptera Puszczy Białowieskiej, , W: XXIII Ogólnopolskie Warsztaty Bentologiczne: Rzeki polihumusowe. Lasy Janowskie, 19-21.05.2016. Materiały Konferencyjne. str.: 12-13.

110. Czachorowski S., 2017. Co żyje w źródle – stan poznania różnorodności biologicznej w źródłach nizinnej części Polski. W:  Jekatierynczuk-Rudczyk E., P. Zieliński (red.), Ogólnopolska konferencja Naukowa Źródła Polski, ostoja geo- i bioróżnorodności, Białystok-Supraśl, 18-20 września 2017 roku, Białystok, str. 17.

111. Czachorowski S., 2018. Poster rozszerzony czyli jak rozciągnąć 3 minuty do godziny lub dłużej. W: Dwudzieste dziewiąte warsztaty prezentacji naukowych OAK, Olsztynek, 21-25 listopada 2018. Program warsztatów, Abstrakty. Str. 14.

112. Czachorowski S., 2018. Ożywianie posteru (poster rozszerzony). W: Dwudzieste dziewiąte warsztaty prezentacji naukowych OAK, Olsztynek, 21-25 listopada 2018. Program warsztatów, Abstrakty. Str. 15.

113. Czachorowski S., 2018. Naturalness indicators as a new bioindication method in biocenosis monitoring, using caddisflies (Trichoptera) as an example. In: 3rd Central European Symposium for Aquatic Macroinvertebrate Research, 8-13 July 2018 Łódź, Poland, Book of abstracts, pp. 98.

114. Czachorowski S., Piotrowska N., 2019. Owady w uprawach roślin energetycznych na terenie Warmii. W: 51 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego oraz IX Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu „Ochrona owadów w Polsce” nt. „Entomofauna środowisk wilgotnych i wodnych – różnorodność, ochrona i kierunki badań”, Urszulin, 10-13 września 2019 r., Poznań, str.: 30-31.

116. Czachorowski S., N. Piotrowska, M. J. Stolarski, 2019. The impact of energy willow and Miscanthus plantations on insects biodiversity in the rural landscape (Mazury Lakeland, northern Poland) W: Gołaszewski J., I. Wojnowska-Baryła, E. Olba-Zięty (ed.), The 6th International Environmental Best Practices Conference “Sustainability schemes for bio-based products in the framework of the circular bioeconomy” Book of abstracts, University of Warmia and Mazury in Olsztyn, 24-26 September 2019, ISBN: 978-83-8100-194-6, pp: 34-35

117. Anna Bordiean A., M. Krzyżaniak, M. J. Stolarski, S. Czachorowski, 2019. Bioconversion of biomass by insects W: Gołaszewski J., I. Wojnowska-Baryła, E. Olba-Zięty (ed.), The 6th International Environmental Best Practices Conference “Sustainability schemes for bio-based products in the framework of the circular bioeconomy” Book of abstracts, University of Warmia and Mazury in Olsztyn, 24-26 September 2019, ISBN: 978-83-8100-194-6, pp: 27-28.

118. Czachorowski S., 2019. Arteterapia i streetart narzędziem w odzyskiwaniu zielonej przestrzeni w miastach. W: Glińska-Lewczuk K. et al. (red) Walka o przestrzeń. Krajobrazowe, społeczne i kulturowe aspekty zrównoważonego rozwoju miast, Olsztyn 18-19 października 2019, str.: 13.

119. Czachorowski S., 2019. Kamienne przesłanie i eksperymentowanie z nowymi formami komunikacji nie tylko naukowej. W: Glińska-Lewczuk K. et al. (red) Walka o przestrzeń. Krajobrazowe, społeczne i kulturowe aspekty zrównoważonego rozwoju miast, Olsztyn 18-19 października 2019, str.: 48-50.

120. Czachorowski S., 2019. Transfer wiedzy z uniwersytetu - jak z niego skorzystać. W: Kaczyńska E. i inni (red.) III Warnińsko-Mazurskie Forum Innowacji w Rolnictwie i na Terenach Wiejskich, 14-15 listopada 2019,  str. 15-16.

121. Czachorowski S., 2022. Zmiany fauny chruścików (Trichoptera) Polski Changes in the fauna of the caddisflies (Trichoptera) in Poland. W: Bunalski M, Sienkiewicz P. (red) 52 Zjazd Polskiego Towarzystwa Entomologicznego oraz Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Zmiany zasięgów owadów, ich przyczyny i skutki”. Chęciny, 8-11 września 2022 r., str.:12-13.

Recenzje (publikowane)

1.         Biesiadka E., S. Czachorowski, 1987. J. Kufel, K. Leonowicz-Babiak  -  Wybrane  zagadnienia  z  ekologii.  Hodowle  i  ćwiczenia. Warszawa 1985, WSiP. Cena 132 zł, wyd. I, nakład 15000  egz. Biologia w Szkole, 1: 57 -60.

2.         Czachorowski S., 1990. Stanisław  K. Wiąckowski  - Wybrane zagadnienia ochrony i kształtowania Środowiska przyrodniczego człowieka. Warszawa 1989, PWN, 299 s.,  700 zł.  Biologia  w Szkole, 1/2; 93.

3.         Czachorowski S., 1990.  Władysław  J.  H.  Kunicki-Goldfinger  - Szukanie  możliwości.  Ewolucja jako gra przypadków  i ograniczeń. Warszawa 1989, PWN, wyd. I, nakład 4000 + 280, cena 900 zł . Biologia w Szkole, 1/2: 92 - 93.

4.         Czachorowski S., 1990. Wiktor Osiatyński - Poznać świat. Rozmowy o nauce - "Czytelnik", Warszawa 1989, wyd. I, nakład 19  700  + 300 egz., 296 str. Przegląd Oświatowy, 8: 12.

5.         Czachorowski S., 1991. Hans  Malicky  (ed.):  Trichoptera  Newsletter  BRAUERIA. Nr 18, 1991, cena 10$,  39  str.  Przeg. zool., 35: 428.

6.         Czachorowski S., 1993. Idee ekologii w świadomości społecznej - K. Łastowski, M. Rafiński  (red.)  -  Idee  ekologiczne,  seria:  Szkice, vol.  1,  Poznań Daszewice 1992,  Sorus,  168  str. Biologia w Szkole 1(232): 56.

7.         Czachorowski S., 1993.  Kwartalnik  "OSTOJA",  Kraków,   Oficyna Wydawnicza Ostoja. Biologia w Szkole, 1 (232): 8.

8.         Czachorowski S., 1993. Stanisław Cios - Co zjada pstrąg?  Zoologia dla wędkarzy. Warszawa 1992,  PWN, 296  str., 24  rys., 16 barwnych fot. Biologia w Szkole, 3 (234): 172

9.         Czachorowski S., 1993. Z chaosu ku porządkowi. Eko-Bałtyk, 10 (14): 25.

10.     Czachorowski S., 1994. Józef  Banaszak  -  "Ekologia  pszczół". Warszawa, PWN, 1993, s.263.      Biologia w Szkole, 4 (240): 222.

11.     Czachorowski S., 1995. Podręcznik do wykonywania badań jakości wód dla szkół ponadpodstawowych. Biol. w Szkole, 1 (242): 51-54.

12.     Czachorowski S., 1995. Edukacja ekologiczna - szansa dla szkoły, szansa dla Środowiska. Eko-Bałtyk, 2 (30): 18-19.

13.     Czachorowski S., 1995. E. i J. Frątczakowie - "Edukacja sozologiczna uczniów klas I-II szkoły      podstawowej (poradnik dla nauczyciela)", WOM, Bydgoszcz, str. 124. Biul. Kol. Nauczycielskich (Szczytno), 18: 22-23.

14.     Czachorowski S., 1995. Książki przydatne do zajęć terenowych. Biol. w Szkole, 4 (245): 216-217

15.     Czachorowski  S., 1995.  J. Banaszak:  Przegląd  systematyczny owadów, ilustrował  Albin Łącki, WSP w  Bydgoszczy,  Bydgoszcz 1994, 142 str., 110 barwnych tablic. Przeg. zool., 39: 326-327.

16.     Czachorowski S., 1996. Książka dla studenta i profesora: G. Gambarelli i Z. Łucki "Jak przygotować pracę dyplomową lub doktorską", Universitas, Kraków 1995. Kwadrans Akademicki, 3 (5): 9.

17.     Czachorowski S., 1996. Trichoptera  Newsletter BRAUERIA, Hans Malicky, No 20, 1993, 64 str., cena 10$. DNO, 5, str. 6.

18.     Czachorowski S., 2006. Elektroniczny klucz do oznaczania larw chruścików Europy Środkowej. Trichopteron 21: 15-16.

19.     Czachorowski S., 2009. Józef Banaszak 2008: Czas nie przeszedł obok. Wspomnienia przyrodnika. Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 351 ss. + XXIX barwnych tablic. ISBN 978-83-60186-71-8. Wiad. Entomol., 27: 161-162.

Notatki faunistyczne, dyskusja naukowa

1.       Czachorowski S., 1994. Model sukcesji w rzece i jeziorze - czy istnieje model ogólny? DNO Biuletyn  Sekcji Bentologicznej PTH, 2: 2-4.

2.       Czachorowski S., 1995. AIDS - choroba stylu życia. W: Z. Czaplicki, W. Muzyka (red). Styl życia a zdrowie. PTPde Olsztyn, str.: 174-180

3.       Czachorowski S., 1996. Gromadzenie zbiorów naukowych - Trichoptera. DNO, 5: 4.

4.       Czachorowski S., 1996. Trichoptera (chruściki). W: R. Szadziewski (red.) Wyskok nr 2, str. 8.

5.       Dedkov W., G. Grishanov, S. Czachorowski, 1997. Ekosystem Celau. Ziel. Bryg., 1 (91): 32-34.

6.       Czachorowski S., 1997. A propos III ogólnopolskich warsztatów bentologicznych. DNO, 6: 5.

7.       Czachorowski S., M. O’Schea, 1998. Monitoring źródeł Polski. Przeg. Przyr., 9: 33-37.

8.       Czachorowski S., 1998. Trichoptera (chruściki). W: R. Szadziewski (red.) Wyskok nr 4, str. 5.

9.       Grużewski M., S. Czachorowski, J. Pakulnicka, 1999. Źródła okolic Drozdowa i ich fauna owadów wodnych. Aretuza, 4: 4.

10.   Czachorowski S., 2001. Larwy chruścików (Trichoptera) jako wskaźniki monitoringu wód płynących. DNO Biul. Sek. Bentol., 9:2-4.

11.   Czachorowski S., 2002. Trichoptera – chruściki Polski. Trichopteron 3: 2-7

12.   Czachorowski S., 2002. Ocena błędu – wstęp do dyskusji. Trichopteron 3: 7-10.

13.   Czachorowski S., 2002. O zagrożeniu chruścików, globalizacji i ociepleniu klimatu. Trichopteron, 4: 1-2.

14.   Czachorowski S., 2002. Ktokolwiek widział... – nowe stanowisko Semblis phalaenoides. Trichopteron, 5: 7.

15.   Czachorowski S., 2003. Bibliografia Trichoptera Polski cz. 1 (Trichopteran Bibliography of Poland, part 1.). Trichopteron, 6: 1-10.

16.   Czachorowski S., 2003. Chruściki złowione do światła w Skalupes (Łotwa). Trichopteron, 7: 4.

17.   Czachorowski S., 2004. Wskaźniki naturalności biocenoz jako narzędzie w planowaniu ochrony przyrody oraz monitorowaniu biocenoz. Trichopteron 11: 8-12.

18.   Czachorowski S., Pakulnicka J., Szczepański W., 2004. Waloryzacja obszarów przyrodniczo cennych – w poszukiwaniu nowego wskaźnika. Trichopteron, 11: 11.

19.   Czachorowski S., 2004. Faunistyczne okruchy cz. 1. Trichopteron 14: 7.

20.   Czachorowski S., 2005. Chruściki okolic Friedrichswalde. Trichopteron 17: 7-8.

21.   Czachorowski S., Brulińska E. Kalinowska P., Krejckant M., 2005 Wstępne badania chruścików Welskiego Parku Krajobrazowego. Trichopteron 17: 9-10.

22.   Czachorowski S., 2006. Chruściki w Wikipedii – wolnej encyklopedii. Trichopteron, 18: 7-11.

23.   Czachorowski S., Barszcz K., Daniś E., Kalinowska P., Kański M., Krysiak A., Kowalska M., Liśniański P., Popławska A., Skrzypczak M., Veith M., Zabielska M., 2006. Śladami przekształceń antropogenicznych – krajobraz kulturowy powiatu ełckiego (od pradziejów do współczesności). W: Raport o zasobach środowiska w powiecie ełckim. Ełk, str.: 20-23.

24.   Czachorowski S., 2006. Co z domków wyczytać można. Trichopteron  19: 4.

25.   Czachorowski S., 2006. Nowe dane o chruścikach Doliny Biebrzy (i Narwi). Trichopteron 19: 10-11.

26.   Szczepański W., Czachorowski S., 2006. Trichopterofauna w krajobrazie rolniczym o różnym stopniu denaturalizacji – wstępne wyniki badań. Trichopteron 20: 5

27.   Czachorowski S., 2006. Konflikt między ochroną a badaniami. Trichopteron 20:12-13.

28.   Czachorowski S., 2006. Poszukiwany Oecetis notata (ktokolwiek widział, ktokolwiek wie). Trichopteron 21: 11

29.   Czachorowski S., 2012. Chruściki północnego Mazowsza, czyli białe plamy dziedzictwa przyrodniczego.  Nasze Korzenie, 3: 4-7.

Prace (publikacje) dydaktyczne

1.       Czachorowski S., 1991. Obserwacje aktywności larw chruścików i jętek. Biologia w Szkole, 5: 291-293.

2.       Czachorowski S., 1992. Pułapki lejkowe i pluwiometry.  Biologia  w Szkole, 3 (229): 153-154.

3.       Czachorowski S., 1994. Sukcesja ekologiczna. Biologia w Szkole, 2 (238): 79-85

4.       Czachorowski S., 1994. Zasady gospodarki odpadami - propozycja zajęć z ochrony środowiska dla klasy II L.O. Biol. w  Szkole, 4(249): 205-208.

5.       Czachorowski S., 1994. Terenowe badania środowiska przyrodniczego. Kajet, 6 (4/94): 15-16

6.       Czachorowski S., 1994. Wprowadzenie. W: Szarzyńska A. Scenariusze zajęć terenowych. Szczytno-Olsztyn, 30 str.

7.       Czachorowski S., 1994. Program Edukacji ekologicznej. Biol. w Szkole 5 (241): 263-265.

8.       Czachorowski S. "RED" , 1995. W  kierunku  ekorozwoju  z  zielonymi szkołami. Eko-Bałtyk, 7/8 (35/36): 10-11

9.       Czachorowski S. "RED", 1995. Zielone szkoły - a po co? Eko-Bałtyk, 9 (37): 20-21.

10.   Czachorowski S., 1995. Powstaje sieć "zielonych szkół" w Zielonych Płucach Polski. Kajet, 11 (4/95): 27-28.

11.   Czachorowski S., 1995. Zielone szkoły - edukacja środowiskowa (ekologiczna) poza murami szkoły. Biul. Kol. Nauczycielskich, 20/95: 19-23.

12.   Czachorowski S., 1995. Ekologia krajobrazu - szkolne badania terenowe. Przegl. Przyr., 6: 271-278. [Engl. sum.]

13.   Czachorowski S., 1995. Edukacja ekologiczna – szansa dla szkoły, szansa dla środowiska. Eko-Bałtyk, 2 (30): 18-19.

14.   Czachorowski S., 2017. Nauka jako proces i jako produkt – ćwiczenie z tajemnymi Puszkami. Biologia w Szkole, 5 (19): 52-58

15.   Czachorowski S., 2017. Szkoła w czasach trzeciej rewolucji technologicznej. W:  I Ogólnopolski kongres nauczycieli biologii i przyrody. Nauczyciel biologii wobec wyzwań dydaktycznych trzeciej rewolucji technologicznej, Warszawa, 3.10.2017. str. 33-45.

Blogowanie na mapie Wimlandii

Jednym z efektów współpracy ze stowarzyszeniem Wimlandia jest Mapa Wimlandii, które kolejna edycja niebawem się ukaże drukiem. Współpraca z małym lokalnym biznesem, promocja zdrowego stylu życia i dbałości o środowisko.

Warmiobook - nietypowy egzamin z nagrodą

Czy egzamin może wyglądać inaczej i czy można dostać nagrodę za nietypowy egzamin? Pierwsze było świadomym poszukiwaniem, drugie bardzo sympatyczną niespodzianką.

Ogromnie ucieszyła mnie czerwcowa wiadomość o przyznaniu Srebrnej Odznaki dla projektu studenckiego WARMIOBOOK za akcję uwalniania książek i tworzenia półek bookcrosingowych w nietypowych miejscach. Autorami pomysłu jest grupa studentów kierunku dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.  Więcej o odznakach przeczytacie tutaj : Odznaki Promotorów Czytelnictwa 2018.

Od dawna wykorzystuję metodę projektu na zajęciach ze studentami. Głównie były to różnego typu akcje sprzątania świata czy selektywnej zbiórki elektrośmieci w ramach zajęć z ochrony środowiska dla studentów biologii. Przygotowując program dla międzywydziałowego kierunku dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze, założyliśmy że trzeba jak najwięcej zaplanować zajęć studyjnych i projektowych. Oprócz teorii niezwykle ważne w kształceniu akademickim sa praktyczne działanie i kształcenie kompetencji miękkich, praca zespołowa, dyskusja, przekonywanie, współpraca z mediami, wykorzystanie internetowych środków przekazu itd. Takie przedsięwzięcia wymagają współpracy i ciągłej komunikacji ze studentami.

Projekt Warmiobook był przewidziany na 2-3 miesiące, po blisko dwóch latach jest ciągle żywy i to cieszy mnie ogromnie. A nagroda w postaci Srebrnej Odznaki Promotorów Czytelnictwa cieszy jeszcze bardziej. Wysiłek i kreatywność zostały dostrzeżone. Efekt jest widoczny, są półki z książkami, przynajmniej niektóre cały czas funkcjonują, co prawda nie o wszystkich piszą studenci (teraz już absolwenci) na blogu, ale są i działają. Pojawiają się kolejne inicjatywy, mimo, że już są absolwentami i dawno projekt się zakończył.

Z dydaktycznego punktu widzenia metoda projektu jest dobrym rozwiązaniem edukacyjnym nawet wtedy, gdy docelowy projekt się nie uda. Bo ważniejszy jest proces i nabywanie kompetencji a nie sam "produkt" finalny. Na własnych błędach tez się można uczyć (refleksję i ewaluację trzeba wpisać w sam proces). Przecież chodzi o kształcenie i zdobywanie wiedzy przez działanie a nie zrealizowanie jakiegoś zadania. Istota metody projektu dobrze mieści się w konstruktywizmie - wskazuje na uczenie się jako proces oraz na samodzielne zdobywanie wiedzy, w relacjach społecznych i w działaniu (jest i nawiązanie do konektywizmu). Jak oceniać postępy studenta, odchodząc od behawiorystycznych teorii nauczania i skupiania się na rankingach, ocenach? Skupić się na wiedzy? Czy może na rozumieniu? Bo żeby rozumieć, to najpierw trzeba coś wiedzieć. A może działanie jest najważniejsze? Czyli zastosowanie wiedzy w praktyce. Wiedza w sensie informacji powstaje w indywidualnych konstruktach studenckich niejako przy okazji. Najprościej można to ująć tak: żeby działać, to trzeba mieć wiedzę i ją rozumieć. Inaczej nic się nie zdziała. W także i tym projekcie chodziło także o umiejętność komunikacji we współczesnym świecie (stąd dedykowany blog i Fanpage na Facebooku oraz upowszechnianie w mediach). Uzyskana nagroda jest jeszcze jednym elementem ewaluacji projektu.

(Anna Wojszel przed swoją,
malowaną lodówką z książkami)

Studencki projekt "Warmiobook" został zrealizowany w ramach przedmiotu ekologia i ochrona środowiska na kierunku dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze. Był formą egzaminu. Jak to? Egzamin bez pisania testów czy odpowiedzi na pytania w formie ustnej czy pisemnej? Ale przecież nie chodzi o sprawdzanie wiedzy, nawet nie tylko o jej rozumienie (to już znacznie trudniej ocenić na egzaminie). To po prostu jest inne podejście teoretyczne w odniesieniu do teorii i praktyki nauczania. Dominujący w Polsce, nie tylko na uczelniach,  behawioryzm jest już mocno przestarzałą koncepcją. Przez dziesięciolecia wiedza pedagogiczna zgromadziła już bardzo dużo nowych obserwacji i hipotez. Eksperymentowaliśmy i doszliśmy do całkiem nowych koncepcji uczenia się. Pora to zastosować w praktyce, zwłaszcza uniwersyteckiej. I tej nowej dydaktyki uczę się wraz ze studentami. Eksperymentujemy na samych sobie. Razem odkrywamy choć każdy nieco różne przestrzenie.

Co to jest metoda projektu? To taki sposób wspólnego uczenia się (podkreślam, że nie nauczania a właśnie tworzenie środowiska do aktywnego uczenia się - najlepiej moim zdaniem opisuje to konstruktywizm), w którym ważna jest strategia wygrana-wygrana. Albo się uda i wszyscy wygrywają, albo jest porażka. Współpraca a nie rywalizacja. Refleksja nad błędami i niepowodzeniami też może być budująca. Przecież nauka rozwija się głownie przez popełnianie błędów. Ale jest i refleksja nad tymi błędami, wyciąganie wniosków i ciągłe doskonalenie. 

Metoda projektu wymaga współpracy (ważne są więc kompetencje miękkie) i uczenie się zachodzi w środowisku społecznym, poprzez interakcje. Ważne jest dochodzenie do rozwiązania, czyli uczenie się zarówno organizowania projektu jak i współpracy, odkrywanie swoich mocnych stron, przyjmowanie ról w grupie. Uczymy się na błędach, eksperymentach, próbach. W kontekście procesu dydaktycznego to właśnie te zdobywane przez studentów kompetencje i wiedza są najważniejsze. W końcu uczenie się jest procesem całościowym. I dlatego nie skupiam się tylko na treściach merytorycznych danego przedmiotu. Nie traktuję zajęć jako przekazywania jedynie wąskiej, specjalistycznej wiedzy. Ona musi pasować do całego systemu wiedzy i kompetencji. Jest więc to nie tyle nauczanie co tworzenie warunków do uczenia się (środowiska edukacyjnego szeroko rozumianego). Na uczelni, w której od lat odwołujemy się do modelu mistrz-uczeń, wspólne odkrywanie, wspólne uczenie się powinno być ważniejsze od nauczania. Bo przecież nie o jednokierunkowa transmisję wiedzy chodzi.

Projekt w nauczaniu wykorzystuję od dawna. W miarę upływu lat poświęcam jednak więcej czasu na refleksję i tworzenie dobrego środowiska edukacyjnego. Mniej skupiam się na efekcie projektu - bardziej na sukcesach studentów, ich doskonaleniu kompetencji twardych i miękkich. Najpierw były do zadania realizowane z kołem naukowym: obozy naukowe, konferencje, spotkania, wydawnictwa. Potem akcje realizowane w ramach przedmiotu ochrona środowiska na kierunku biologia (akcje sprzątania świata, zbiórka elektrośmieci czy zbieranie petycji w sprawie ograniczenie liczby rozdawanych toreb foliowych w supermarketach), później w ramach przedmiotu autoprezentacja. Teraz staram się metodę projektu częściej wykorzystywać na wszystkich przedmiotach.

Tworzenie dobrych warunków do studiowanie to sprawianie by studenci w jak największym zakresie brali udział w czymś więcej niż tylko wkuwania i odpytywanie. Powinni uczyć się dla życia ze wszystkimi kompetencjami miękkimi. Trzeba im tylko stworzyć odpowiednią przestrzeń edukacyjną z interakcjami interpersonalnymi i w kontakcie ze specjalistami, mistrzami, bardziej doświadczonymi badaczami. Ale także w grupie rówieśniczej.

Początkowo chciałem, aby studenci dziedzictwa w ramach projektu zajęli się jakąś akcją typu "sprzątanie świata". Bo takie projekty tkwiły w mojej pamięci, realizowane wcześniej wspólnie ze studentami biologii. Zakres miał dotyczyć szeroko rozumianej ekologii i ochrony środowiska. Ale studenci dziedzictwa mieli własne pomysły, bardziej związane z ich doświadczeniem i aktualnymi potrzebami. Nie narzucałem swojej wizji świata i swoich pomysłów. I dobrze się stało. Trzeba tylko pozwolić na samodzielność i kreatywność. Zaufać. Pomysłów było kilka. Ale ostatecznie studenci wybrali pomysł swojej koleżanki, która chciała, aby w piekarni na jej osiedlu pojawiły się książki. Na tym osiedlu nie ma biblioteki. Zatem by zaspokoić swoje i innych potrzeby zaproponowała zorganizowanie półki bookcrossingowej właśnie w piekarni. Przesłanie? Mniejsza konsumpcja dóbr różnorodnych na przykładzie książek. Nie wyrzucaj, wykorzystaj jeszcze raz. Przykład ekonomii dzielenia się i współużytkowania różnorodnych dóbr. Ma to przełożenie na świat przyrodniczy i eksploatowanie ekosystemów. Od doświadczenia do teorii. Takie trochę odwrócenie procesów. Student (a i uczeń także) może być dla siebie źródłem wiedzy. Od działania do teorii.

Jednym z elementów projektu było wywieranie wpływu na innych, w tym poprzez upublicznienie i otwartą dyskusję. Realizowali to za pośrednictwem Facebooka jak i bloga. Za pomocą małego celu, konkretnego, próbowali zmieniać świat i oddziaływać na postawy konsumenckie innych. Studenci zorganizowali zbiórkę książek, opracowali plakat, zakładki książkowe, wlepki. Wyszukali miejsca na kolejne książki. Korzystali ze swojej wiedzy, umiejętności i kontaktów (ktoś potrafił opracować graficznie - bo umie posługiwać się profesjonalnie grafiką komputerową), ktoś inny ma umiejętności poligraficzne, ktoś inny potrafi przekonać restaurację by powstała tam półka bookcrossingowa. I w końcu musieli się nauczyć prowadzić fanpage, tworzyć treści do bloga itd. Było ich niewielu, zaledwie pięć osób. Osiągnęli dużo.

Jak zawsze byłem uczestnikiem, nie stałem z boku. Czasem trzeba pomóc więcej, czasem mniej. Dzieliłem się swoimi umiejętnościami i uczyłem się od studentów. Zawsze ktoś w grupie w danym temacie wie lub umie więcej. Jedni więcej inni mniej (bo już mieli doświadczenie i kompetencje), uczyli się planowania, współpracy, motywowania się, negocjowania z innymi podmiotami itd. A przy okazji dyskutowali o szerszych problemach ochrony środowiska (w tym przypadku recyklingu, reusingu, wielokrotnego użycia, wydłużenie cyklu użytkowania produktu), problemów ochrony przyrody, zmian w ekosystemach. I pisali. Nie było to wypracowanie na ocenę wykładowcy ale wypowiedzi publiczne... poddane publicznej ocenie i reakcjom.

Ostatecznie w proponowanej piekarni półka (chyba) nie powstała. Nie powstała w czasie zajęć, ale nie wiem czy teraz jej tam nie ma. Powstało za to kilka innych półek bookcossingowych w innych miejscach, do działań dołączyły inne osoby, spoza grupy studenckiej. I po ponad półtora roku ciągle się coś dzieje. Trwały efekt. Ale znacznie ważniejsze jest to, czego nie widać. Mam na myśli wiedzę, umiejętności i kompetencje studentów. Bardzo pośrednio można wnioskować po efektach pracy. Ale tylko oni sami wiedzą czy i ile wynieśli z przedmiotu (wykłady, ćwiczenia) i w jaki sposób taka nietypowa forma egzaminu przysłużyła się w utrwaleniu wiedzy, umiejętności i kompetencji miękkich, przydatnych w ich codziennym życiu, w tym zawodowym.

Z wieloletniej perspektywy pracy ze studentami rodzi się taka obserwacja: lepiej i sprawniej organizacyjnie wychodziły projekty studentom ... zaocznym. Albo takim 40+. Najwyraźniej mieli już doświadczenie i kompetencje miękkie. Studenci dzienni mają zazwyczaj mało okazji do działania i zrobienia czegoś od początku do końca. W szkole (ale i na studiach) skupiają się zazwyczaj na przyswajaniu wiedzy...  Wrastają w system szkolny odrabiania lekcji i odpowiadania na pytania. Pierwszy poziom wiedzy: wiem. Czasem drugi - rozumiem. Tym bardziej więc to im projekty są potrzebne. By nabywali umiejętności niezbędnych do pozaszkolnego (pozauniwersyteckiego) życia.

Swoją naukę działania i myślenia projektowego zaczynałem w czasie studiów w kole naukowym i w działalności studenckiego Klubu Docent (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Olsztynie). Wszystko poza programowymi zajęciami. Zatem należy studentów zachęcać do "pozalekcyjnej" działalności i rozwijania własnych zainteresowań (uniwersytet to coś więcej niż program studiów!), a z drugiej strony systematycznie zmieniać tradycyjne zajęcia. Na przykład przez więcej działań o charakterze projektów. Zmieniać, nawet jak to jest trudne, bo obecny system mocno krępuje i utrudnia poza schematyczne działania. Ot na przykład mamy w systemie USOS możliwość oceniania za poszczególne kolokwia, ćwiczenia czy testy. Wpisujemy do komputera i student widzi swoją ocenę. Ale ja oceniam punktowo, student zbiera sumę punktów na konkretną ocenę. W systemie jest tylko możliwość stawiania ocen i ewentualnie wyciąganie średniej. Nijak nie jest to mi przydatne. Moje pomysły nie pasują do opracowanego systemu komputerowego (algorytmów).

Już jako pracownik zdobywałem doświadczenie jako opiekun koła naukowego, we współpracy z różnymi stowarzyszeniami i organizacjami pozarządowymi (np. Fundacja Ecobaltic, centra edukacji ekologicznej w Kwidzynie, w Ełku itd.). A potem już wdrażając metodę projektu w "normalnej dydaktyce". Walidacja w praktyce a nie tylko przez egzamin czy pisemne sprawozdanie czy przygotowaną prezentację.

Od małej akcji do wielkich grantów (i miejsca pracy! - to z myślą o absolwentach, bo przecież studenci stają się absolwentami). Długi proces, od planowania, przygotowania, współpracy z zespole (strategia wygrana-wygrana), po działanie, świętowanie, motywowanie, kontakt z mediami i ewaluację. Typowa nauka przez działanie. 

Jaki ma być cel akcji? Wykonanie prostej czynności czy raczej zmiana świadomości, stylu życia i codziennych nawyków (przewrót kopernikański w myśleniu) samych studentów a także przez oddziaływanie i upowszechnianie także i innych osób? W tym konkretnym działaniu dostrzegamy problemy biogospodarki, usługi ekosystemowe, poznajemy cykl życiowy produktu (LCA), uzmysławiamy sobie skutki konsumpcji towarów jednorazowych - rosnące wysypiska, śmieci zalegające w lasach, pływające w oceanach. Przez działanie nawet w małej skali można pokazać i zobaczyć jak prostymi działaniami można to zmieniać. Im więcej osób uda się bezpośrednio i pośrednio zaangażować, tym większy sukces akcji. Przyznana Odznaka projektowi Warmiobook będzie jednym z dodatkowych elementów wywierania wpływu.

Zmienianie świata na lepsza najlepiej zaczynać od siebie samego. Udział w czymś wielkim, ważnym motywuje do działania. W jest grupie łatwiej i przyjemniej. Zacząć od siebie, przełamać swoją nieśmiałość, nauczyć się efektywnego działania.

Planowanie (w projekcie) uwzględnia kilka elementów: Kto (role i zadania, kto za co jest odpowiedzialny), Co (jakie będą poszczególne zadania, np. przynieść worki, skontaktować się z odbiorcą wypełnionych worków, przygotować ognisko, kontakt z mediami), Kiedy (harmonogram działań, etapy, kamienie milowe, kto, co i kiedy wykona), Monitorowanie (jak sprawdzać czy planowanie, przygotowanie i realizacja są właściwie wykonywane (zebrania, czy wszyscy mają worki, czy zostały zabrane, czy ukazał się artykuł w prasie itd.). Ewaluacja też wymaga wcześniejszego zaplanowania i przemyślenia, jak zbierać informacje zwrotne, czy były informacje w mediach, ile osób przyszło lub się do działań włączyło, jakie są efekty, co w nas się zmieniło? Dla doświadczonych w działaniu osób jest to oczywiste. Ale dla studentów, którzy spędzili kilkanaście lat w systemie szkolnym, z metodami podającymi i wiedzą spływającą od nauczyciela/profesora, nie jest to takie oczywiste. Przynajmniej nie w działaniu. Bo czym innym jest przeczytać, wyuczyć się i odpowiedzieć na egzaminie, a czym innym samemu wykonać. Wtedy nie nauczyciel/profesor weryfikuje i ocenia a tak zwane życie. Najbardziej obiektywny egzaminator.

Etapów realizacji jest zazwyczaj kilka. Najpierw musi być cel akcji, świadomość co i po co chce się zrobić (potrzebna jest więc dyskusja). Potem planowanie akcji (kto, co, kiedy, monitoring, ewaluacja). O sukcesie decyduje dobry pomysł, dobra współpraca w grupie oraz konsekwencja w działaniu. Ważnym elementem jest zarządzanie (kierowanie), zarówno w czasie przygotowywania akcji, kierowanie jej realizacją jak i zakończeniem. Skoro praca zespołowa to potrzebne jest przypisanie ról i zadań poszczególnym osobom. Każdy coś potrafi, każdy wnosi wkład. Najczęściej bardzo różnorodny i dopełniający się. Na wyznaczonych lub w naturalny sposób samo-ujawnionych liderach spoczywa funkcja motywowania, kierowania, przydzielania zadań, sprawdzanie wykonania. W projekcie mogą brać udział konsultanci czyli osoby z doświadczeniem w realizacji podobnych przedsięwzięć. W moich działaniach bywali to członkowie koła naukowego, czasem ja, czasem osoby spoza uczelni. 

I jeszcze jest jeden ważny element każdego projektu - świętowanie. Szczególnie ważny w pracy z wolontariuszami. Wspólne spotkanie (np. ognisko) na zakończenie jest sposobem świętowania i spotkania towarzyskiego, dyskusji, refleksji i cieszenia się sukcesem, równie istotnym jak samo sprzątanie świata czy inna forma akcji. Namacalnym elementem takiego świętowania mogą być dyplomy okolicznościowe oraz.. zdjęcia z działań. Gdy za jakiś czas do nich wrócą, to przypomną sobie sukces. Że można, że potrafią.

W akcji czy projekcie ważne są dwa elementy: 1. zrobić coś ważnego oraz 2. przyjemność spotkania (człowiek istotą społeczną). Cała akcja wraz z ogniskiem (lub spotkaniem w klubie) może być dodatkowym elementem integracji grupy studenckiej lub całego roku. Czasami bywało tak, że dopiero w czasie świętowania na zakończenie akcji odbywała się pierwsza impreza całego roku. Wcześniej były pomysły, były próby... ale być może samo świętowanie, bez zrobienia czegoś ważnego, nie jest wystarczająca motywacją na spotkanie całego rocznika.

Dlaczego wykładowca uniwersytecki miałby zajmować się czymś więcej niż treścią merytoryczną z własnego przedmiotu? Bo dla mnie kształcenie jest całością, w tym osobowości człowieka i jego kompetencji miękkich. Wiadomości to sobie może sam przeczytać w książce lub wysłuchać wykładów w internecie. Ale razem działać można tylko w "realu", na przykład na uniwersytecie jako dobrym środowisku edukacyjnym. 

A czy uniwersytet jest dobrym środowiskowym edukacyjnym? Jeśli nie, to można samemu coś ku naprawie zrobić. Nawet jeśli ma się pod górkę.... i wiatr wieje w oczy. Podobnie mają nauczyciele w szkołach wszystkich typów.

Upowszechnianie w mediach

Dość często proszony jestem jako ekspert o opinię przez lokalne media, czasem ogólnopolskie. Najczęściej dotyczy to spraw edukacji, ochrony środowiska, ekologii i entomologii. Kilka ostatnich przykładów z Gazety Olsztyńskiej, Radia UWM FM i serwisu Nauka w Polsce.

Serwis Nauka w Polsce:

• W Olsztynie o wzorcowej ekogospodarce
• Entomolog: meszki nie przenoszą chorób, jak komary czy kleszcze

W Radiu UWM:

• Prof. Stanisław Czachorowski o blogowaniu
• Czarny scenariusz dla naszej planety